Branża budowlana w Polsce mierzy się z wyzwaniami. Widoczne są jednak perspektywy rozwoju. Zmiany dotyczą technologii i przepisów.
Aktualna sytuacja branży budowlanej w Polsce
Początek 2024 roku przyniósł spadki produkcji. Dotyczyły one budownictwa kubaturowego i inżynieryjnego. Wpływ miały wysokie stopy procentowe. Okres przejściowy w projektach publicznych też był ważny. Branża oczekuje, że spadki będą krótkotrwałe. Produkcja budowlana w Polsce spowalnia. W 1Q24 oba segmenty były w trendzie spadkowym.
Wysokie stopy procentowe tłumią popyt w UE. W 1Q24 produkcja UE wykazała wartości ujemne. Taka sytuacja nie zdarzyła się od 2020 roku. Regres produkcji odnotowały Finlandia i Szwecja. Podobnie Węgry, Czechy, Estonia. Niemcy i Francja miały słabsze wyniki.
W 2022 roku wartość rynku budowlanego wyniosła 297,4 mld zł. Wzrost nominalny wyniósł 13,0%. Realnie wzrost był tylko o 0,4%. PMR prognozuje spadek produkcji w 2024 roku. Ma on wynieść 6% realnie.
Czy branża budowlana w Polsce przeżywa kryzys?
Branża budowlana w Polsce jest w fazie spowolnienia. Początek 2024 roku przyniósł spadki produkcji. Firmy oczekują jednak krótkotrwałości tego efektu.
Kondycja finansowa firm budowlanych
Firmy budowlane w Polsce osiągnęły rekordowy zysk netto. W 2023 roku wyniósł on 20 mld zł. Ponad 1100 średnich i dużych firm wypracowało 13,7 mld zł zysku netto. Zysk netto wzrósł z 11,4 mld zł w 2022 roku. Przychody wyniosły 173 mld zł w 2023 roku. W 2022 roku było to 160 mld zł. Wskaźnik rentowności netto wyniósł 7,6% w 2023 roku.
Firmy inżynieryjne wypracowały blisko 5,9 mld zł zysku netto. To wzrost z 3,5 mld zł w 2022 roku. Firmy specjalistyczne dołożyły 1,8 mld zł. Wynik finansowy sektora w 2023 roku był bardzo udany. Firmy utrzymały wysokie marże i zyskowność.
Ceny materiałów budowlanych spadły lub wyhamowały. Ceny robót wzrosły o około 10% r/r. Koszty materiałów spadły o 1% r/r. W 2024 roku koszty pracy są głównym wyzwaniem. Wskazało na to ponad 73% przedsiębiorstw. Dynamika wynagrodzenia w kwietniu 2024 roku sięgnęła 17%. To najwyższy poziom od 2010 roku.
„W 2023 roku branża budowlana odnotowała rekordowy wynik netto, mimo spowolnienia”
„Koszty pracy są głównym wyzwaniem dla sektora w 2024 roku”
Kluczowe segmenty rynku budowlanego
Rynek budowlany dzieli się na segmenty. Analizowane są budynki mieszkaniowe i niemieszkalne. Ważne są też obiekty inżynieryjne. Segmentacja obejmuje budynki jednorodzinne i wielomieszkaniowe. Analizuje się hotele, biura, centra handlowe. Obiekty przemysłowe i użyteczności publicznej są istotne. Infrastruktura drogowa i kolejowa to kluczowe obszary. Inżynieria dotyczy też obiektów energetycznych i OZE.
Budownictwo mieszkaniowe w 2023 roku spadło. Spodziewany jest ponad 20% spadek realny. Budownictwo niemieszkaniowe przewiduje spadek o 11%. Produktywność budowlano-montażowa ma spaść o 2%. W 2023 roku oddano do użytkowania 221,3 tys. mieszkań. To spadek o 7,2% w porównaniu do 2022 roku. Powierzchnia użytkowa spadła o 9,7%. Liczba izb zmniejszyła się o 9,6%. Przeciętna powierzchnia nowego mieszkania to 89,9 m². W 2022 roku było to 92,3 m².
Inwestycje infrastrukturalne mają ponownie przyspieszyć. Planowane są projekty modernizacji kolei. Ważna jest budowa infrastruktury kolejowej. Rządowy Program Budowy Dróg Krajowych zakłada wydanie 294,4 mld zł do 2030 roku. Budżet na inwestycje kolejowe w 2023 roku to ponad 3,59 mld zł.
W 2022 roku oddano do ruchu 322 km nowych dróg. Podpisano umowy na 333,4 km dróg. Wartość tych umów to 12,8 mld zł. Łączna długość dróg szybkiego ruchu to 4887,1 km.
Inwestycje w energetykę i infrastrukturę są kluczowe. Mają kosztować łącznie 726 mld zł do 2040 roku. 86% dotyczy mocy bezemisyjnych. Około 60% to odnawialne źródła energii. Około 26% to energetyka jądrowa. Średnioroczne wzrosty w sektorze energetycznym oczekiwane są na Pomorzu.
Jakie segmenty budownictwa będą się rozwijać?
Sektor infrastrukturalny ma dobre perspektywy. Szczególnie dotyczy to inwestycji drogowych i kolejowych. Rozwijać się będzie też budownictwo związane z energetyką i OZE.
Perspektywy rozwoju branży budowlanej
Długoterminowe perspektywy dla sektora są korzystne. Widoczny jest duży potencjał do 2030 roku. Przy spadku kosztów kredytu segment mieszkaniowy ma szansę na rozwój. Inwestycje infrastrukturalne też mają szansę. Od przyszłego roku inwestycje infrastrukturalne mają przyspieszyć.
Perspektywy na rok 2024 wydają się obiecujące. Mimo wielu niewiadomych. W długim terminie sektor ma dobre perspektywy. Wynika to z dużych planów inwestycyjnych. Ważne są też fundusze unijne. Rządowe programy wsparcia, jak „Polski Ład”, wspierają sektor. Krajowy Plan Odbudowy (KPO) ma dofinansować projekty. Dotyczą one OZE i termomodernizacji. Kwota to ponad 166 mld zł.
„Perspektywy na drugą połowę dekady są korzystne, z dużym potencjałem do 2030 roku”
Łukasz Michorowski: „Działania inwestycyjne, zwłaszcza finansowane z funduszy unijnych, będą napędzać wzrost rynku”
Trendy i innowacje w polskim budownictwie
Nadchodzące lata będą pełne wyzwań. Pojawią się też możliwości dzięki innowacjom. Trendy niosą korzyści dla inwestorów. Korzystają mieszkańcy i środowisko. Trendy na 2023 rok dotyczyły rozwiązań ekologicznych. Obejmowały budownictwo mieszkalne i biurowe.
Rozwiązania ekologiczne zajmują wysoką pozycję. Ważne jest wykorzystywanie materiałów z recyklingu. Coraz większą popularność zyskuje technologia Smart House. Oferuje ona zautomatyzowane systemy bezpieczeństwa. Steruje oświetleniem, ogrzewaniem i audio. Budownictwo pasywne jest kluczowym trendem. Podobnie budownictwo plusenergetyczne i zeroenergetyczne. Takie budynki zwiększają efektywność energetyczną. Wykorzystują ekologiczne źródła energii. Mogą generować więcej energii niż potrzebują. Głównym źródłem są panele fotowoltaiczne i turbiny wiatrowe. Stosuje się też pompy ciepła. Technologia rekuperacji zapewnia komfort. Umożliwia wymianę powietrza.
Prefabrykacja pozwala na szybszą realizację projektów. Ogranicza roboty wykończeniowe. Jest coraz częściej stosowana. Dotyczy budownictwa mieszkaniowego i przemysłowego. Druk 3D umożliwia szybkie tworzenie elementów. BIM integruje dane o projekcie. Drony monitorują postępy prac. Służą też do inspekcji trudno dostępnych miejsc. Nowoczesne technologie wprowadzają nowe standardy. Znacząco zmieniają realizację projektów.
W trendach pojawia się styl grandmillennial. Zastępuje on minimalizm. Wraca bogatszy, ozdobny design. Elewacje w 2023 roku miały stonowane kolory. Pojawiały się kontrastowe akcenty. Popularne są okładziny kamienne i drewniane. Duże przeszklenia to znak nowoczesnego budownictwa. Panoramiczne przeszklenia dają widok na ogród. Systemy ogrzewania obniżają koszty eksploatacji.
- Stawianie na energooszczędne systemy.
- Wykorzystywanie prefabrykatów.
- Dopasowywanie przestrzeni do potrzeb.
- Powrót do tradycyjnych stylów.
Jakie technologie zmieniają budownictwo?
Budownictwo zmieniają technologie cyfrowe. Ważne są BIM i druk 3D. Drony wspierają monitorowanie. Prefabrykacja przyspiesza prace. Technologie Smart House poprawiają komfort.
Wyzwania branży budowlanej
Branża boryka się z niedoborem kadry. Brakuje wykwalifikowanych pracowników. Niedobór siły roboczej to poważne wyzwanie. Automatyzacja może złagodzić ten problem. Programy szkoleniowe są konieczne.
Koszty pracy są głównym wyzwaniem w 2024 roku. W 2025 roku oczekiwany jest wzrost kosztów materiałów. Presja na wzrost płac też będzie widoczna. Koszty pracy i zasoby pracownicze będą wyzwaniem od 2025 roku. Prognoza spadku bezrobocia do 2% potwierdza problem. Wzrost cen materiałów budowlanych jest związany z transformacją energetyczną. Wpływa na nie Zielony Ład.
Problemy z podwykonawcami też wpływają na branżę. W IV kwartale 2022 roku wzrósł odsetek firm zgłaszających opóźnienia w płatnościach. Wzrost wyniósł 18 punktów procentowych. Bezpieczeństwo pracy na placach budowy jest kluczowe. Nowoczesne technologie monitorują parametry zdrowotne pracowników. Poprawiają standardy bezpieczeństwa.
- Inwestycje w szkolenia pracowników.
- Współpraca z instytucjami edukacyjnymi.
- Implementacja nowoczesnych technologii bezpieczeństwa.
- Regularne szkolenia BHP.
Jakie są największe problemy branży budowlanej?
Największe problemy to niedobór pracowników. Ważne są też rosnące koszty pracy i materiałów. Wyzwania dotyczą też bezpieczeństwa pracy i terminowości płatności.
Zmiany legislacyjne i regulacje
W 2023 roku planowano zmiany legislacyjne. Dotyczyły one ułatwień w procedurach. Chodziło o procedury budowlane i planistyczne. Planowano wprowadzenie Elektronicznej Książki Obiektu Budowlanego. Ważny był Elektroniczny Rejestr Uprawnień Budowlanych. Prace nad nowelizacją ustawy o planowaniu mają zakończyć się w 2026 roku.
Dyrektywy UE nakładają obowiązek stosowania technologii. Dotyczą one energooszczędności. Standardy certyfikatów LEED i BREEAM są popularne. Przepisy prawne wspierają ekologię w budownictwie.
Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB) publikuje dane. W 2023 roku wydano 136 801 pozwoleń na budowę. W 2022 roku było to 162 388. Na budynki mieszkalne wydano 101 548 pozwoleń w 2023 roku. W 2022 roku było ich 129 422. Zgłoszeń budowy wpłynęło 33 311 w 2023 roku. W 2022 roku było ich 40 288. Zalegalizowano 1432 obiekty w 2023 roku. To wzrost o ponad 15%.
- Uproszczenie procedur planistycznych.
- Wprowadzenie jednolitych procedur.
- Rozszerzenie katalogu obiektów zwolnionych z pozwolenia.
- Usprawnienie procesu oddawania obiektów.
Jakie zmiany prawne czekają branżę?
Planowane są ułatwienia w procedurach budowlanych. Trwa cyfryzacja procesów administracyjnych. Wprowadzane są nowe systemy elektroniczne.
Kluczowi gracze i instytucje
W Polsce działa wiele dużych firm budowlanych. W 2022 roku przychody 15 największych spółek wyniosły 44,5 mld zł. Wzrost wyniósł 22,5%. Liderem rankingu jest Grupa Budimex. Jej przychody to 8,6 mld zł. Na drugim miejscu jest Grupa Strabag. Jej przychody to 5,1 mld zł. Trzecie miejsce zajęła Grupa PORR. Przychody wyniosły 3,9 mld zł. Do rankingu weszły Kajima Polska i Atlas Ward Polska. Dołączył też Adamietz. Mostostal Warszawa działa od 1945 roku.
Ważne instytucje to Główny Urząd Statystyczny (GUS). Istotny jest Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB). Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) odpowiada za drogi. Urząd Zamówień Publicznych reguluje przetargi. Ministerstwo Rozwoju i Technologii kształtuje politykę. Rada Ministrów podejmuje kluczowe decyzje.
Analizy rynku dostarczają firmy badawcze. Spectis i PMR Market Experts publikują raporty. Deloitte analizuje rynek nieruchomości. Bank Pekao przygotowuje raporty sektorowe. Ich analizy pomagają zrozumieć rynek. Dostarczają prognoz na przyszłe lata.
Anna Chudzyńska, Ulma Construccion Polska: 'Doskonałym uzupełnieniem raportu są warsztaty organizowane przez Spectis.’
Albert Choinka, Cement Ożarów: 'Raport jest kompleksowym źródłem informacji o branży.’
Kto analizuje rynek budowlany w Polsce?
Rynek budowlany analizują firmy badawcze. Ważne instytucje to GUS i GUNB. Banki i firmy konsultingowe też dostarczają danych.
