Polski sektor budowlany przeżywa okres przejściowy. Zmaga się ze spadkami produkcji i brakiem zleceń. Jednak perspektywy na najbliższe lata wyglądają obiecująco. Kluczowe będą inwestycje publiczne i środki unijne.
Obecna kondycja sektora budowlanego
Polski sektor budowlany stoi na rozdrożu. Rok 2024 przyniósł firmom wiele wyzwań. Odczuwają narastający dyskomfort. Brakuje nowych zleceń na rynku.
Produkcja budowlano-montażowa spadła. W okresie styczeń-kwiecień 2024 roku spadek wyniósł 8,9% rok do roku. W grudniu 2024 produkcja była niższa o 8% niż rok wcześniej. Sektor wznoszenia budynków skurczył się o 10% od sierpnia do października 2024. Roboty specjalistyczne spadły o 6% w ciągu roku. Budowa obiektów inżynieryjnych zanotowała spadek o 2%.
W segmencie prywatnym panuje silna dekoniunktura. Firmy niechętnie inwestują w nowe fabryki. Zły klimat inwestycyjny jest przyczyną. W nieruchomościach komercyjnych trwa mocne spowolnienie.
Sytuacja w segmencie publicznym jest zła. Luka inwestycyjna pogłębia się. Środki unijne trafiają na rynek zbyt wolno. Koalicja rządowa rewizji programów infrastrukturalnych. Proces inwestycyjny się zatrzymał. Wiele programów jeszcze nie ruszyło. Powodem są niekończące się ustalenia.
Jakie są główne problemy polskiego budownictwa w 2024 roku?
Główne problemy to spadki produkcji, brak nowych zleceń i spowolnienie inwestycji publicznych. Wysokie koszty prowadzenia działalności także wpływają negatywnie.
Wzrost niewypłacalności i wyzwania kosztowe
Liczba niewypłacalnych firm rośnie. W 2024 roku przekroczyła 700. To wzrost o 40% w porównaniu do 2023 roku. Liczba bankructw przekracza wynik całego 2023 roku o 10%.
Koszty prowadzenia działalności są wysokie. Gaz, prąd, ZUS stanowią stałe obciążenie. Przedsiębiorcy odczuwają dramatyczną sytuację. Niektórzy zarabiają mniej niż pracownicy budżetówki. Koszty pracy wskazano jako główną barierę. Podało tak ponad 73% przedsiębiorstw w 2024 roku. Dynamika przeciętnego wynagrodzenia wyniosła 17% w kwietniu 2024.
Presja kosztów materiałowych wzrośnie. Oczekuje się tego pod koniec 2024 roku. Wzrostowe trendy cen materiałów są widoczne. Import cementu z Ukrainy wzrósł o 1500% od 2019 roku. Ceny materiałów i ich kosztów produkcji rosną.
„Alarmuję, że firmy budowlane w naszym kraju odczuwają narastający dyskomfort związany z brakiem nowych zleceń.”
Sytuacja finansowa firm w 2023 roku
Mimo spadku produkcji, 2023 rok był finansowo dobry. Firmy budowlane osiągnęły rekordowy wynik netto. Wyniósł on 20 mld zł. Zarobiły więcej niż w latach 2015-2020. Rentowność netto w 2023 roku była wysoka. W budownictwie inżynieryjnym 8,1%. W kubaturowym 9%. W robotach specjalistycznych 7,3%. Średnia rentowność netto wyniosła 8%.
Ceny materiałów wyhamowały lub spadły w 2023 roku. Zrekompensowało to presję kosztową. Wzrost przychodów wyniósł 11% rok do roku. Koszty materiałów spadły o 1% rok do roku.
„W 2023 roku branża budowlana osiągnęła rekordowy wynik netto (20 mld zł), mimo spowolnienia produkcji”
„Ceny materiałów wyhamowały lub spadły, co zrekompensowało presję kosztową”
Jak firmy budowlane radziły sobie finansowo w 2023 roku?
Firmy osiągnęły rekordowy wynik netto 20 mld zł. Pomogły w tym niższe koszty materiałów.
Kontekst globalny i europejski
Sektor budownictwa globalnie spowalnia. Przez lata rozwijał się szybciej niż PKB. Od 2023 roku inwestycje budowlane hamują PKB. Udział budownictwa w światowym PKB spada. W 2007 roku wynosił 13%. Do 2028 roku spadnie do 11,6%.
W krajach rozwiniętych sektor jest w głębokim kryzysie. Jest ofiarą inflacji i napięć po pandemii COVID-19. Liczba rozpoczętych budów mieszkań dramatycznie spadła. Największe spadki odnotowano w Szwecji (-58,5%) i Finlandii (-53,1%). Dania zanotowała spadek o 40,4%. Niemcy o 32,8%. Francja o 28,2%. Austria o 23,2%. Mimo spadku liczby budów, rośnie deficyt mieszkaniowy. Dotyczy to wielu miast.
USA i Chiny odpowiadają za 43% światowego rynku. W UE wzrost produkcji mocno spowolnił. Od połowy 2022 roku wykazał wartości ujemne. Regres produkcji odnotowały Finlandia, Szwecja, Węgry, Czechy, Estonia. Niemcy i Francja miały słabsze wyniki niż w 2022 roku.
Europa Środkowo-Wschodnia się wybija. Polska, Rumunia, Czechy i Słowacja odnotowały wzrost. Wzrosła liczba mieszkań oddanych do użytku w 2024 roku. Region wyróżnia się pozytywnym wzrostem. Dzieje się to mimo recesji na Zachodzie.
„W wielu krajach, szczególnie rozwiniętych, sektor znajduje się w głębokim kryzysie – będąc ofiarą zarówno kryzysu inflacyjnego, jak i napięć po pandemii COVID-19”
Perspektywy i oczekiwane ożywienie
Branżę budowlaną w Polsce czeka ożywienie. Wynika to z raportu PMR Market Experts by Hume’s. Lata 2025-2026 będą dużo lepszym okresem. Wartość sektora w 2026 roku może przekroczyć 400 mld zł. Będzie to najwyższy wynik w historii. Tempo przyrostu wartości przewyższy inflację. Prognozy na 2025 rok przewidują umiarkowany spadek o około 5%. Jest to efekt mniejszej liczby inwestycji.
Kluczowe będzie odblokowanie środków unijnych. W 2024 roku ma trafić blisko 600 mld zł. Pieniądze pochodzą z Polityki Spójności i KPO. Inwestycje publiczne mają poprawić sytuację. Oczekuje się tego w drugiej połowie 2025 roku. Środki z KPO mają być dostępne.
Planowane są ogromne inwestycje infrastrukturalne. Drogi krajowe to ponad 300 mld zł do 2030 roku. Koleje to około 87 mld zł. Sieci energetyczne to 180 mld zł do 2035 roku. Farmy wiatrowe na morzu to 150–200 mld zł. Centralny Port Komunikacyjny to około 130 mld zł. Elektrownia jądrowa to około 200 mld zł. Budownictwo wojskowe to około 30 mld zł. Grupa Orlen planuje inwestycje do 2035 roku. Ich wartość to 350–380 mld zł.
Rynek inżynieryjny może stać się największy. Oczekuje się tego do 2028 roku. Będzie to kluczowy obszar rozwoju. Inwestycje związane z transformacją energetyczną będą dominować. O ich skali świadczy Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu.
„Po chwilowym kryzysie spowodowanym przerwą między dwoma okresami unijnego finansowania, rynek wyraźnie się ożywił.” – Szymon Jungiewicz
Co ma napędzać ożywienie w sektorze budowlanym w najbliższych latach?
Główne czynniki to odblokowanie funduszy unijnych i planowane inwestycje infrastrukturalne.
Segment mieszkaniowy i stopy procentowe
Mieszkaniówka ruszyła się pod koniec 2023 roku. W 2024 roku rozpoczęto budowę 233,8 tys. mieszkań. To wzrost o 23,7% w porównaniu do 2023. Rozpoczęto 76,8 tys. budów. Daje to wzrost o 10,3% rok do roku. W 2024 roku mieszkaniówka stanowiła 31% wartości całego rynku.
Niższe stopy procentowe mają szansę poprawić sytuację. Kredyty mieszkaniowe staną się bardziej dostępne. Planowane są spadki stóp. Do końca 2025 roku o 50 punktów bazowych. Do 2026 roku o kolejne 150 punktów bazowych. Spadki stóp mogą zachęcić deweloperów. Nowe inwestycje staną się opłacalne. Wzrost znaczenia rynku najmu instytucjonalnego (PRS) jest widoczny.
Na Pomorzu obserwuje się silny wzrost. Dotyczy to sektora mieszkaniowego. Problemem pozostaje ograniczona dostępność gruntów.
„W 2024 roku mieszkaniówka stanowiła niespełna 31 proc. wartości całego rynku. W trwającym 2025 roku sytuację tego segmentu mają szansę poprawić, chociażby niższe stopy procentowe. Te sprawią, że kredyty mieszkaniowe będą bardziej dostępne dla Polaków” – Szymon Jungiewicz
Jakie czynniki wpływają na ożywienie w budownictwie mieszkaniowym?
Niższe stopy procentowe zwiększają dostępność kredytów. To zachęca do nowych inwestycji deweloperskich.
Technologie, innowacje i wyzwania przyszłości
Branża budowlana przechodzi transformację. Cyfryzacja i automatyzacja zyskują na znaczeniu. Budownictwo modułowe i prefabrykacja stają się popularne. Szczególnie w mieszkaniówce i hotelarstwie. Rozwój technologii BIM zmienia sektor. Modelowanie Informacji o Budynku jest kluczowe. IoT i AI umożliwiają szybszą budowę. Staje się ona bardziej efektywna i ekologiczna.
Innowacje obejmują budynki pasywne i zeroemisyjne. Wykorzystują odnawialne źródła energii. Stosuje się niskoemisyjne materiały budowlane. Beton, szkło, izolacje naturalne są przykładami. Systemy zarządzania energią są coraz ważniejsze. Certyfikaty jak LEED, BREEAM, DGNB potwierdzają jakość.
Nowe technologie to drukarki 3D i roboty murarskie. Autonomiczne maszyny budowlane sterowane AI pojawiają się na placach. AI służy do monitoringu konstrukcji. Optymalizuje logistykę. Przewiduje awarie.
Sektor stoi przed poważnymi wyzwaniami. Niedobór pracowników jest kluczowy. Kadra starzeje się. Rosną koszty surowców. Niepewność inwestycyjna związana z geopolityką wpływa na rynek. Uzależnienie od megainwestycji stwarza ryzyko. Dostosowanie do regulacji ESG jest konieczne. Zmiany w prawie i wymogi prawne wymagają uwagi.
Wpływ innowacji na rynek pracy jest widoczny. Zmniejsza się zapotrzebowanie na pracę fizyczną. Rośnie popyt na specjalistów IT. Potrzebni są inżynierowie robotyki. Analitycy danych znajdują pracę w sektorze.
- Optymalizacja kosztów jest kluczowa dla firm.
- Rezygnacja z nierentownych projektów jest konieczna.
- Elastyczność w dostosowywaniu się do rynku jest ważna.
Jakie technologie zmieniają polskie budownictwo?
Cyfryzacja, BIM, AI, budownictwo modułowe i prefabrykacja to kluczowe technologie. Wpływają na efektywność i ekologię.
Zmiany prawne i zrównoważony rozwój
Sektor budowlany adaptuje się do zmian prawnych. Wprowadzono Elektroniczny Dziennik Budowy (EDB). Cyfrowa Książka Obiektu Budowlanego (c-KOB) ułatwia zarządzanie. System do Obsługi Postępowań Administracyjnych w Budownictwie (SOPAB) usprawnia procesy. Zmiany legislacyjne planowane są na 2026 rok. Wpłyną na rynek.
Zrównoważony rozwój jest priorytetem. Budynki pasywne i zeroemisyjne z OZE są przyszłością. Niskoemisyjne materiały budowlane są promowane. Systemy zarządzania energią są wdrażane. Certyfikaty ekologiczne zyskują na znaczeniu. Transformacja sektora w kierunku ekologii jest konieczna. Polskie budownictwo musi dostosować się do wymogów unijnych.
Podsumowanie i perspektywy
Polski rynek budowlany przechodzi przez trudny okres. Spadki produkcji i brak zleceń są widoczne. Wzrost niewypłacalności firm jest problemem. Koszty pracy i materiałów rosną. Mimo to, 2023 rok przyniósł dobre wyniki finansowe. Pomogły w tym niższe ceny materiałów.
Perspektywy na lata 2025-2026 są pozytywne. Ożywienie ma nadejść. Kluczowe będą środki unijne. Inwestycje infrastrukturalne napędzą rynek. Segment mieszkaniowy zyska dzięki niższym stopom procentowym. Transformacja energetyczna otworzy nowe możliwości. Rynek inżynieryjny stanie się największy. Branża musi sprostać wyzwaniom. Niedobór pracowników i rosnące koszty wymagają rozwiązań. Cyfryzacja i innowacje zmienią oblicze budownictwa. Zrównoważony rozwój jest koniecznością. Przyszłość sektora zależy od skutecznego wykorzystania szans. Wymaga adaptacji do zmieniających się warunków.
„Średniookresowe perspektywy dla branży są korzystne, zwłaszcza z dużym wsparciem UE” – Bank Pekao S.A.
